endurance science
Παρασκευή 19 Φεβρουαρίου 2016
Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2015
Η σημασία των Υδατανθράκων στις υπεραποστάσεις
Η σημασία των Υδατανθράκων στις υπεραποστάσεις
Το σώμα μας χρησιμοποιεί , λίπη, υδατάνθρακες και πρωτεΐνες για την προμήθεια ενέργειας που είναι απαραίτητη για τις κυτταρικές λειτουργίες κατά την ηρεμία και τη μυϊκή προσπάθεια. Παρόλο που οι υδατάνθρακες διαδραματίζουν τον πιο σημαντικό ρόλο κατά την άσκηση αποτελούν λιγότερο από το 1% της συνολικής δυνητικής ενέργειας που μπορεί να αντλήσει το σώμα μας από τις θερμιδογόνες ουσίες.
Ο άνθρωπος αποθηκεύει περίπου 500γρ υδατανθράκων. Το μεγαλύτερο απόθεμα γίνεται υπό μορφή γλυκογόνου, στους μυς ( ̴ 450 γρ.) και στο συκώτι (̴ 50 γρ.) και μόνο 15 γρ. υπό μορφή γλυκόζης στο αίμα. Η ανεπάρκεια μυϊκού γλυκογόνου κατά κύριο λόγο και γλυκόζης, λιπαρών οξέων και νερού, κατά δεύτερο, μπορούν να περιορίσουν την ικανότητα του οργανισμού για παρατεταμένη μυϊκή προσπάθεια, που διαρκεί περισσότερο από μισή ώρα. Ενώ αντίθετα χορήγηση υδατανθράκων κατά την παρατεταμένη άσκηση χαμηλής/μέτριας έντασης (65-75% VO₂max) αναστέλλει τον κάματο και βελτιώνει την απόδοση, επειδή εξοικονομείται ηπατικό γλυκογόνο, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ενέργειας. Αν δεν χορηγηθούν υδατάνθρακες η στάθμη γλυκόζης του αίματος χαμηλώνει, καθώς τα αποθέματα ηπατικού γλυκογόνου μειώνονται και εκδηλώνεται κάματος, ενώ, αντίθετα, αν χορηγηθούν υδατάνθρακες αυξάνεται η αντοχή επειδή αυξάνεται η διαθεσιμότητα της γλυκόζης του αίματος.
Για την ύπαρξη αντοχής πάρα πολύ μακρού χρόνου, όπως π.χ. δρόμος 100km, η πραγματοποίηση τέτοιων επιδόσεων συνδέεται αναγκαστικά με μια συνεχή πρόσληψη τροφής και υγρών.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για να κατανοήσουμε καλύτερα το συλλογισμό αυτό είναι η κλασική μελέτη του αειμνήστου καθηγητού αθλητιατρικής Γεώργιου Π. Ροντογιάννη (Energy balance in ultramarathon running). Στην μελέτη αυτή περιγράφονται οι διατροφικές ανάγκες του υπερμαραθωνοδρόμου Γιάννη Κούρου κατά την διάρκεια του αγώνα των 960 χιλιομέτρων από το Sydney στη Melbourne στις 12-17 Απριλίου του 1985. Όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα ο Κούρος για να βγάλει εις πέρας τον ασύλληπτο άθλο των 960 χιλιομέτρων έπρεπε να καταναλώνει περίπου 12.000 θερμίδες την ημέρα! Το 95% περίπου των θερμίδων αυτών προέρχονταν από την καύση υδατανθράκων. Αυτό ήταν ένας παράγοντας που του επέτρεψε να τρέξει το πρώτο 24ωρο με ρυθμό 5:00/km! Δηλαδή σχεδόν 7 φορές την απόσταση του μαραθωνίου μέσα σε 24 ώρες!!
Θα πρέπει να διευκρινίσουμε εδώ πως η κύρια πηγή ενέργειας για την εξασφάλιση επιδόσεων αντοχής πολύ μακράς διάρκειας προέρχεται κυρίως από το μεταβολισμό των λιπών. Στην αρχή μιας επιβάρυνσης αντοχής παρά πολύ μακρού χρόνου, η αναλογία καύσης των υδατανθράκων και των λιπών είναι 50:50. Όσο περνάει ο χρόνος τα ποσοστά αλλάζουν υπέρ του λίπους. Αν δεν υπάρχει όμως αρκετό γλυκογόνο δεν είναι δυνατή η ενεργοποίηση των λιπών σαν πηγή ενέργειας. Ποσοστά λίπους 70-90% είναι δυνατά μόνο μετά από μεγάλου βαθμού εξάντληση του μυϊκού και ηπατικού γλυκογόνου. Επίσης σε μεγάλες δραστηριότητες μεγάλης διαρκείας, το 10% της απαιτούμενης ενέργειας προέρχεται από τις πρωτεΐνες.
Συμπερασματικά:
Πολύωρες επιδόσεις είναι δυνατές μόνο με συνεχή πρόσληψη τροφής και υγρών. Η αναπλήρωση των υδατανθράκων είναι απαραίτητη, για να αποκλείσει μια υπογλικαιμία στο αίμα με τις συνέπειες της.
Σχετικό Video με τον Γ.Κούρο.
Αρχή της Αχρησίας:"Ότι αφήνεις, σ΄αφήνει!"
Αρχή της Αχρησίας:"Ότι αφήνεις, σ΄αφήνει!"
Όλοι έχουμε ακούσει χιλιάδες φορές το ρητό: «Ότι αφήνεις, σ΄αφήνει!» Τις πιο πολλές φορές, αυτό λέγετε σε σχέση με τον εγκέφαλο: Αν δεν γυμνάζεις τακτικά τους νευρώνες σου με εγκεφαλικά διεγερτικά, όπως σταυρόλεξα, Sudoku ή δουλειά, τότε η φαιά σου ουσία θα μετατραπεί με τα χρόνια σε πολτό.
Αλλά το ακούμε και σε σχέση με τα πάντα, από τους μυς μας, την αντοχή μας ως τη…. σεξουαλική μας ικανότητα.
Η αρχή της αναστροφής (reversibility) ή χρήσης – αχρησίας, εν ολίγοις σημαίνει πως: αν αφήσεις τα μέρη του κορμιού σου να μαραθούν και να πεθάνουν, τότε αυτά θα δεχτούν την προσφορά σου με μεγάλη ευχαρίστηση.
Το ποιο ακραίο ίσως παράδειγμα απώλειας αυτού που δεν χρησιμοποιούμε μας το δίνουν οι αστροναύτες που επιστρέφουν μετά από διαστημική πτήση. Μετά από το χρονικό διάστημα που πέρασαν χωρίς βαρύτητα, χάνουν σημαντικό μέρος των μυών και τις οστικής μάζας τους-τόσο πολύ, που χρειάζονται βοήθεια μόνο και μόνο για να περπατήσουν σε σταθερό έδαφος. Συχνά επίσης, χάνουν την αίσθηση του χώρου και την αντίληψη του πού βρίσκονται. Ή ένα άλλο παράδειγμα: περάστε λίγο χρόνο με το πόδι σας στο γύψο και η ακινησία θα κάνει τους μυς του ποδιού να μαραθούν σαν τριαντάφυλλο που το ξέχασαν απότιστο!
O λόγος;
Το σώμα σας είναι πολύ αποτελεσματικό στην απόρριψη άκρων και οργάνων που δεν χρησιμοποιούνται, ώστε να μειώνει την ανάγκη ενεργειακής τροφοδότησης τους. Έτσι αν δεν το χρησιμοποιείτε, τότε το σώμα σας λέει πως το χάνετε. Στη ζωή μας, πρέπει να βάζουμε το σώμα μας να εργάζεται. Πρέπει να ασκούμε τους μυς μας, τον εγκέφαλο μας και, ουσιαστικά, όλα τα άλλα όργανα και συστήματα του κορμιού μας, για να τα κρατήσουμε δυνατότερα και πιό υγιή για όσο δυνατόν περισσότερο.
Αρχή της αναστροφής στον Αθλητισμό
Όπως αναφέραμε παραπάνω τα έμβια συστήματα αναπτύσσονται με την χρήση και εκφυλίζονται με την αχρησία. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και με την προπόνηση. Τα οφέλη της άσκησης δεν αποταμιεύονται . Οι βιολογικές προσαρμογές που προκαλούνται με την προπόνηση αντιστρέφονται με την αγυμνασία. Σύμφωνα με αυτή την αρχή, η φυσική κατάσταση και οι επιδόσεις (π.χ. δύναμη, μυϊκή μάζα, αντοχή κ.τ.λ.) του ασκούμενου μειώνονται αν σταματήσουν οι προπονήσεις.
Ας δούμε με συντομία δυό απο τις ιδιότητες τις φυσικής κατάστασης που επιρρεάζονται περισσότερο απο την διακοπή της άσκησης:
Αντοχή
Η αντοχή χάνετε πολύ πιο γρήγορα σε σχέση με την δύναμη. Ο λόγος είναι πως συνδέεται σχεδόν με όλα τα βιολογικά συστήματα του οργανισμού μας (καρδιοκυκλοφορικό, μυϊκό κ.τ.λ.) Ακόμη και μέσα σε 7 ημέρες μπορείτε να χάσετε μεγάλο ποσοστό της αντοχής σας σε σχέση με πρίν την διακοπή της άσκησης. Έρευνες έδειξαν ότι η ελάχιστη συχνότητα προπόνησης της αντοχής για εμφανή οφέλη είναι 3 φορές την εβδομάδα. Ενώ για συντήρηση 2 φορές. Πάντως, όσο συχνότερα γίνεται η αεροβική προπόνηση τόσο καλύτερα τα αποτελέσματα.
Για να γίνει κατανοητό αυτό θα υποθέσουμε πως ένας δρομέας αντοχής με επίδοση 20 λεπτά στα 5 χιλιόμετρα σταματάει απότομα κάθε αθλητική δραστηριότητα. Στο παρακάτω πίνακα μπορείτε να δείτε πως θα επηρεαστεί η απόδοση του σε σχέση με το χρόνο:
Δύναμη
Αν ο οργανισμός δεν επιβαρύνεται (διακοπή προπονήσεων, detraining) για οποιοδήποτε λόγο (τραυματισμός, διακοπές κ.τ.λ.), τότε μειώνονται οι επιδόσεις του αθλητή/ασκούμενου και συνήθως αυτό συμβαίνει σε μικρότερο χρονικό διάστημα απ’ αυτό που χρειάστηκε για να επιτευχθούν οι μέγιστες επιδόσεις. Σύμφωνα με άλλες πηγές, η μείωση συμβαίνει σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, πιθανόν σε τριπλάσιο χρόνο απ’ όσο χρειάστηκε για να αποκτηθούν οι επιδόσεις. Να σημειωθεί ότι η μείωση της απόδοσης αρχικά είναι απότομη και μετά γίνεται πιο αργά. Θεωρητικά μπορεί να φτάσει ως το σημείο πριν αρχίσει ο ασκούμενος τις προπονήσεις, αλλά συνήθως κάποια από τα οφέλη της προπόνησης δύναμης μένουν (π.χ μυϊκή μάζα).
Διατήρηση της μυϊκής δύναμης μετά τον τερματισμό της
προπόνησης με πλήρη αποχή από άσκηση (άνω),
με περιοδική άσκηση μια φορά κάθε έξι εβδομάδες (μέσο)
και μια φορά κάθε δεύτερη εβδομάδα (κάτω) (Hettinger 1968)
Με βάση τα παραπάνω προτείνονται τα εξής:
• Να αποφεύγονται οι μη απαραίτητες διακοπές των προπονήσεων ή της άσκησης γενικότερα.
• Ανα διαστήματα να σταθεροποιούνται οι αποκτημένες επιδόσεις μέσα απο σωστό προγραμματισμό της προπόνησης
• Συνεχής παρακολούθηση των επιδράσεων της επιβάρυνσης της προπόνησης
Τέλος να τονισθεί πως "αν το λίγο είναι κακό, το περισσότερο δεν είναι καλύτερο". Υπάρχουν δύο ακραίες καταστάσεις : Είτε γυμνάζεστε υπερβολικά, οπότε υποφέρετε απο "φθορές" και τραυματισμούς, είτε δεν γυμνάζεστε καθόλου και υποφέρετε απο ατροφία λόγω αχρησίας. Το ιδεώδες φυσικα, είναι να βρείτε τη χρυσή τομή, όπου θα γυμνάζεστε όσο ακριβώς χρειάζεται για να βρίσκεστε σε καλή φυσική κατάσταση.
Πως να αποφύγετε τον "τοίχο" και να πετύχετε ατομικό ρεκόρ στο μαραθώνιο!
Μερικές δεκαετίες πριν ένας από τους κορυφαίους δρομείς όλων των εποχών ο Emil Zatopek είπε: «Αν θες να τρέξεις, τρέξε ένα μίλι, αν θες να ζήσεις μια εμπειρία ζωής τρέξε ένα μαραθώνιο». Από τους χιλιάδες δρομείς ωστόσο που δοκιμάζουν να ζήσουν αυτή την εμπειρία οι 2 στους 5 αναφέρουν ότι κατά την διάρκεια του μαραθώνιου δρόμου βίωσαν τα οδυνηρά αποτελέσματα της εξάντλησης των ενεργειακών πηγών (γλυκογόνο). Είναι γνωστό πως σε υπομέγιστες και παρατεταμένες προσπάθειες το μεγαλύτερο ποσοστό της ενέργειας προέρχεται από τον καταβολισμό της γλυκόζης και του γλυκογόνου. Στα θηλαστικά και στον ανθρώπινο οργανισμό το γλυκογόνο βρίσκεται στο συκώτι (20%) και στους μύες (4%). Το γιγάντιο μόριο του γλυκογόνου αποτελείται αποκλειστικά από γλυκόζη.
Εικόνα 1
Όταν αρχίζουμε να τρέχουμε σε έναν αγώνα δρόμου όπως ο μαραθώνιος η απαιτούμενη ενέργεια στα πρώτα λεπτά προέρχεται από την γλυκόζη του αίματος και το γλυκογόνο που βρίσκεται αποθηκευμένο στους μύες. Μετά από 20 λεπτά η κατανάλωση της γλυκόζης έχει αυξηθεί κατά 20 φορές σε σχέση με την κατάσταση ηρεμίας και το 40 με 50% της απαιτούμενης ενέργειας εξασφαλίζεται από το γλυκογόνο των μυών και του ύπατος. Η υπόλοιπη ενέργεια προέρχεται από το μεταβολισμό των λιπών (μπλε χρώμα). Όσο περνάνε τα λεπτά το ποσοστό της ενέργειας που προέρχεται από τον μεταβολισμό των λιπών μεγαλώνει. Όταν το γλυκογόνο του ύπατος και των μυών μειωθεί σημαντικά τότε επέρχεται κάματος. Ο κάματος αυτός είναι γνωστός μεταξύ των δρομέων ως “hitting the wall” (χτυπάω πάνω σε τοίχο) ή ως «κάρφωμα» ή «σούρωμα» κτλ. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί δεν έχουν δοθεί τυχαία. Όταν εξαντλείται το γλυκογόνο είναι αδύνατον για έναν αθλητή να διατηρήσει το γρήγορο ρυθμό που μέχρι τότε είχε, με αποτέλεσμα την δραματική μείωση της αθλητική απόδοσης ακόμη και της εγκατάλειψης του αγώνα.
Έτσι λοιπόν τίθεται το εξής ερώτημα: Τι μπορεί να κάνει κάποιος αθλητής για να αποφύγει τις δυσάρεστες συνέπειες της εξάντλησης του γλυκογόνου; Για την απάντηση σε αυτό το εξαιρετικά σύνθετο και δύσκολο ερώτημα θα πρέπει να εξετάσουμε 3 διαφορετικούς παράγοντες:
- 1)μέθοδοι προπόνησης
Για τον μαραθώνιο οι πιο κατάλληλες μέθοδοι προπόνησης που βοηθάνε περισσότερο στην αποφυγή της εξάντλησης του γλυκογόνου (χωρίς φυσικά να παραμελούμε τις υπόλοιπες) είναι:
α) Μέτρια Μέθοδος διάρκειας (ή long run). Η διάρκεια επιβάρυνσης μπορεί να είναι από 60΄ - 180΄λεπτά (ανάλογα με τον προπονητικό στόχο και μεγαλύτερη) και η Ένταση κοντά στο αερόβιο κατώφλι. Οι ταχύτητες μετακίνησης καθώς και οι αντίστοιχες καρδιακές συχνότητες ( 125-1
ροκαλεί στον οργανισμό είναι η επέκταση του αερόβιου μεταβολισμού και η βελτίωση της καύσης των λιπών. Με τον τρόπο αυτό πετυχαίνουμε ένα μεγαλύτερο ποσοστό της συμμετοχής των λιπών στην συνολική συνεισφορά της παραγωγής ενέργειας και κατ΄επέκταση της οικονομίας του γλυκογόνου.
β)Έντονη (συνεχόμενη) μέθοδος διάρκειας (ή Tempo run). Η διάρκεια επιβάρυνσης μπορεί να είναι από 20΄ - 60΄ λεπτά και η ένταση κοντά στο αναερόβιο κατώφλι. Οι ταχύτητες μετακίνησης καθώς και οι αντίστοιχες καρδιακές συχνότητες ( 140-190 σφυγ./min) ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο. Μία από τις πολλές προσαρμογές που προκαλεί στον οργανισμό είναι η επέκταση του αναερόβιου μεταβολισμού και η αύξηση των αποθεμάτων γλυκογόνου.
Οι ικανότητες της αντοχής σπάνια αναπτύσσονται μόνο μέσω μιας μεθόδου. Συνήθως συνδυάζονται διάφορες μέθοδοι επιβάρυνσης. Τα τελευταία χρόνια δεν είναι τυχαίο ότι δεκάδες elite αθλητές κατεβαίνουν τις 2:10 λεπτά. Αυτό που άλλαξε σε σχέση με την προπονητική προηγούμενων δεκαετιών είναι πως οι αθλητές αυτοί χρησιμοποιούν ένα συνδυασμό long run με tempo run. Η μέθοδος αυτή μπορεί να ονομαστεί ως:
γ) Εναλλασσόμενη μέθοδος διάρκειας. Η μέθοδος αυτή είναι ο συνδυασμός των δύο παραπάνω μεθόδων και ο κύριος προπονητικός της στόχος είναι η βελτίωση της μετάβασης από την καθαρά αερόβια καύση λιπαρών οξέων/γλυκογόνου στην αερόβια/αναερόβια αποδόμηση του γλυκογόνου.
Ποιο είναι το όφελος για κάποιον που θέλει να τρέξει ένα μαραθώνιο με ρυθμό 4΄00΄΄/km να κάνει όλα του τα long run σε ρυθμό 5΄30΄΄ - 6΄00΄΄/km? Δεν έχει καμιά σχέση με το ρυθμό στόχο. Κατά την γνώμη μου οι αθλητές που επιδιώκουν μια καλύτερη επίδοση θα πρέπει να χρησιμοποιούν και την εναλλασσόμενη μέθοδο διάρκειας. (Στα στενά πλαίσια αυτού του κειμένου δεν θα επεκταθώ περισσότερο στην προπόνηση ,διαφορετικά θα πρέπει μάλλον να αλλάξω τον τίτλο του άρθρου!)
- 2)Διατροφή
Η ποσότητα μιας πηγής ενέργειας μπορεί να μεταβληθεί με την διατροφή και η χαρακτηριστικότερη τέτοια περίπτωση είναι των υδατανθράκων. Δίαιτα πλούσια σε υδατάνθρακες κατά τις ημέρες που προηγούνται του αγώνα αυξάνει την περιεκτικότητα των μυών σε γλυκογόνο μέχρι και το διπλάσιο της συνηθισμένης με αποτέλεσμα την αυξανόμενη χρησιμοποίηση του σε βάρος των λιπιδίων κατά την άσκηση. Η τακτική αυτή είναι γνωστή ως υδατανθράκωση ή φόρτωση υδατανθράκων (carbohydrate loading) και αυξάνει συνήθως την απόδοση σε παρατεταμένες προσπάθειες αντοχής όπως ο μαραθώνιος.
Υπάρχουν δυο γνωστά μοντέλα φόρτισης υδατανθράκων:
α) Το κλασσικό μοντέλο φόρτισης υδατανθράκων το οποίο περιλαμβάνει δυο στάδια: Το στάδιο της εξάντλησης και το στάδιο της υπερφόρτωσης των υδατανθράκων. Την πρώτη ημέρα του σταδίου της εξάντλησης πραγματοποιείτε προπόνηση υψηλής έντασης η οποία εξαντλεί τα αποθέματα του μυϊκού γλυκογόνου στους μύες που συμμετέχουν στο τρέξιμο. Για τις επόμενες τρείς μέρες ο αθλητής συνεχίζει να προπονείτε με μέτριες εντάσεις και ακολουθεί μια δίαιτα πλούσια σε λίπη και φτωχή σε υδατάνθρακες (60-120γρ.) Στο στάδιο της υπερφόρτωσης η δίαιτα μεταβάλλετε και ακολουθεί μια δίαιτα πλούσια σε υδατάνθρακες (400 – 600γρ). Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την «υπερφόρτωση» μυϊκού γλυκογόνου στους μύες που συμμετέχουν στο τρέξιμο.
β) Απλό ή τροποποιημένο μοντέλο. Διαρκεί 6 μέρες. Τις πρώτες 3 ημέρες η δίαιτα που ακολουθεί ο αθλητής αποτελείτε από 50% υδατάνθρακες και τις 3 τελευταίες πριν τον αγώνα αυξάνετε σε 70% υδατάνθρακες. Η προπόνηση της πρώτης ημέρας είναι σχετικά υψηλής έντασης και όσο περνάνε οι ημέρες προς τον αγώνα η ένταση μειώνετε.
Εικόνα 3. Τροποποιημένο μοντέλο φόρτωσης υδατανθράκων
Ποιο μοντέλο να επιλέξω?
Δεν είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η φόρτωση λιπών πριν την φόρτωση υδατανθράκων σε παρατεταμένες μέτριες προσπάθειες αυξάνει την απόδοση περισσότερο από ότι την αυξάνει η απλή φόρτιση υδατανθράκων. Ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις πως το κλασσικό μοντέλο είναι πιο κατάλληλο για ατομικά αγωνίσματα όπως ο μαραθώνιος ή η ποδηλασία, επειδή η «φόρτιση» των λιπών που γίνετε για 3 ημέρες έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση της συμμετοχής των λιπιδίων και την μείωση της συμμετοχής των υδατανθράκων κατά την διάρκεια του αγώνα. Έτσι παρουσιάζεται παρατεταμένη αύξηση του μυϊκού μεταβολισμού προς τα λιπίδια εξαιτίας της αυξημένης παρουσίας τους στον οργανισμό. Αυτό ίσως να δίνει ένα επιπλέον πλεονέκτημα σε σχέση με το απλό μοντέλο. Αλλά απαιτεί μεγάλη προσοχή και ειδικές γνώσεις. Έτσι αν κάποιος δεν έχει στο πλευρό του κάποιον εξειδικευμένο γιατρό (και μάγειρα!) θα συνιστούσα να ακολουθήσει το πιο απλό μοντέλο. Σε κάθε περίπτωση κανένα διατροφικό πλάνο δεν θα έχει αποτέλεσμα αν δεν συνοδεύετε και από το κατάλληλο φορμάρισμα. (δές το άρθρο μου «φορμάρισμα για το μαραθώνιο»)
Εικόνα 4. Γενικές συμβουλές διατροφής των τελευταίων 3 ημερών
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)


